Bayram Ayyıldız - PITS Gaziantep

NAS Arızası: Nedenleri, Belirtileri ve Güvenli Veri Kurtarma

Kısa cevap: NAS arızası çoğunlukla dizideki disklerden birinin veya birkaçının bozulması, RAID yapılandırmasının bozulması, elektrik dalgalanması ya da hatalı yazılım güncellemesi nedeniyle olur. Veriler genellikle disklerin üzerinde durmaya devam eder. Cihazı düzgünce kapatmak, disklerin sırasını not etmek ve rebuild, başlatma (initialize) ya da onarım araçlarından uzak durmak kurtarma şansını korur.

NAS (Network Attached Storage), ev ve ofislerde fotoğraf arşivinden muhasebe dosyalarına kadar her şeyin tutulduğu ağ depolama cihazıdır. Bir NAS arızası ortaya çıktığında paylaşılan klasörler bir anda kaybolur, yönetim paneli açılmaz ya da cihaz kırmızı ışıkla uyarı vermeye başlar. Bu yazıda önce durumunuzu tanımanıza yardım ediyor, sonra güvenle yapabileceklerinizi ve profesyonel desteğin ne zaman şart olduğunu anlatıyoruz.

Disk yuvaları çekilmiş çok diskli bir Synology NAS cihazı

NAS arızası neden olur?

NAS arızalarının en yaygın nedeni, cihazın içindeki sabit disklerden (HDD) veya SSD'lerden birinin bozulmasıdır. NAS, sıradan disklerin RAID ile bir araya getirildiği küçük bir bilgisayardır. Dolayısıyla hem disklerin hem de cihazın kendi donanım ve yazılımının arızalanma ihtimali vardır.

Disk arızaları

Dizideki her disk, tek başına bir bilgisayardaki disk gibi bozulabilir. Arızalar iki ana gruba ayrılır:

Fiziksel arıza: Okuma-yazma kafasının (head) bozulması, motorun dönmemesi veya mil sıkışması (stiction), plaka (platter) yüzeyinde hasar. Genellikle tıklama, sürtünme veya bip sesiyle kendini belli eder.
Mantıksal arıza: Dosya sistemi bozulması, yoğun kötü sektör (bad sector) oluşumu veya firmware sorunları. Disk sessizdir ama veri okunamaz ya da birim bağlanamaz.

RAID 1, 5, 6 veya 10 gibi yedekli yapılar bir diskin kaybını tolere eder. Ancak dizinin dayanabileceğinden fazla disk bozulursa veya yeniden oluşturma (rebuild) sırasında ikinci bir disk hata verirse birim çöker. Bu senaryonun nasıl yaşandığını disk değişimi sonrası çöken RAID 5 dizisi vakasında ayrıntılı okuyabilirsiniz.

RAID yapılandırmasının veya denetleyicinin bozulması

Verinin diskler arasında nasıl dağıtıldığını RAID denetleyicisi (controller) yönetir. NAS cihazlarında bu genellikle işletim sistemine gömülü bir yazılımdır. Yapılandırma bilgisi bozulursa diskler sağlam olsa bile birim erişilemez hale gelir.

Elektrik kesintisi ve dalgalanma

Ani kesintiler ve voltaj dalgalanmaları NAS'ın güç kaynağına, anakartına veya disklerin elektronik kartına (PCB) zarar verebilir. Yazma işlemi sırasında elektriğin gitmesi ise dosya sistemi ve RAID meta verisinde tutarsızlığa yol açabilir.

Yazılım, firmware ve güncelleme sorunları

Synology DSM veya QNAP QTS gibi NAS işletim sistemlerindeki hatalar, yarıda kalan güncellemeler ya da uygulama çakışmaları cihazı yanıt vermez hale getirebilir. Bazı durumlarda birim görünür ama içeriği bozuk okunur.

Kullanıcı hataları

Yanlış birimin silinmesi, diskin yanlışlıkla formatlanması veya RAID yönetimi sırasında yanlış diskin çıkarılması da veri kaybına yol açar. Disklerin yuvalardan çıkarılıp farklı sırayla takılması bu grubun en sık görülen örneğidir.

Ortam koşulları

Kapalı dolap içinde, havalandırması zayıf yerlerde çalışan NAS cihazları aşırı ısınabilir. Isı hem disklerin hem de elektronik bileşenlerin ömrünü kısaltır. Sabit duran bir cihaz için daha nadir olsa da düşme ve sıvı teması da yaşanabilir.

NAS'tan çıkarılan kızaklı diskler; sıralarının not edilmesi önemlidir

NAS arızasının belirtileri nelerdir?

NAS arızası çoğunlukla erişim sorunu, yönetim panelindeki uyarılar, durum ışıkları ve disklerden gelen anormal seslerle kendini gösterir. Aşağıdaki tablo, gördüğünüz belirtinin ne anlama gelebileceğini ve ne yapmanız gerektiğini özetliyor.

Belirti	Olası neden	Ne yapmalı	Ne yapmamalı
Paylaşılan klasörler ve web arayüzü açılmıyor	Ağ/kablo sorunu, IP değişikliği veya cihazın açılamaması	Kabloyu, modemi ve cihazın IP adresini kontrol edin	Sıfırlama (reset) tuşuna basmayın
"Degraded" (düşük performanslı) birim uyarısı	Dizideki bir disk arızalı	Yedeğiniz güncel değilse önce önemli verileri başka yere kopyalayın	Diğer disklerin durumunu bilmeden rebuild başlatmayın
"Crashed" (çökmüş) birim uyarısı	Toleranstan fazla disk arızası veya yapılandırma bozulması	Cihazı düzgünce kapatın, uzmana danışın	Onarım, yeniden oluşturma veya başlatma yapmayın
Cihaz diskleri başlatmayı (initialize) istiyor	Yapılandırma kaybı, sistem bölümü bozulması	İşlemi iptal edip cihazı kapatın	Kesinlikle onaylamayın; tüm diskler silinir
Disklerden tıklama, sürtünme veya bip sesi	Kafa arızası, motor sıkışması	Cihazı hemen kapatın	Tekrar tekrar açıp kapatmayın
Kırmızı, turuncu veya sürekli yanıp sönen durum ışığı	Disk, fan, sıcaklık veya sistem hatası	Paneldeki bildirim ve günlükleri okuyun	Diskleri rastgele çıkarıp takmayın
Aşırı yavaşlık ve donmalar	Kötü sektörlü veya zayıflayan bir disk	Önemli verileri öncelikli olarak yedekleyin	Toplu yazma veya ağır işlemler başlatmayın

Disklerde fiziksel arıza belirtilerini daha ayrıntılı tanımak isterseniz hard disk arıza belirtileri rehberimize göz atabilirsiniz.

NAS arızalandığında evde güvenle neler yapılabilir?

Evde yapılabilecekler, cihaza ve disklere yazma yapmayan, zarar vermeyen basit kontrollerle sınırlıdır. Aşağıdaki adımlar işe yaramazsa veya herhangi bir fiziksel belirti varsa durmanız en doğru karardır.

Güç ve ağ bağlantısını kontrol edin. Adaptörün, ağ kablosunun ve modemdeki bağlantı ışıklarının çalıştığından emin olun. Farklı bir kablo veya port deneyin.
IP adresini doğrulayın. Modeminizin yönetim panelindeki bağlı cihazlar listesinden NAS'ın yeni bir IP almış olup olmadığına bakın.
Uyarıları yalnızca okuyun. Web arayüzü açılıyorsa depolama ve günlük ekranlarında hangi diskin hata verdiğini not edin. "Onar", "Yeniden oluştur" veya "Başlat" düğmelerine basmayın.
Disklerin sırasını belgeleyin. Cihazı kapatmanız gerekirse disk yuvalarını numaralandırın, fotoğraflayın. Diskleri çıkarmanız gerekiyorsa her birine yuva numarasını yazan bir etiket yapıştırın.
Cihazı düzgünce kapatın. Mümkünse yönetim panelinden kapatın. Panel açılmıyorsa güç düğmesine basılı tutarak kapatın ve fişini çekin.

Laboratuvardan not: NAS disklerini bir Windows bilgisayara taktığınızda "Disk Yönetimi" diskleri başlatmanızı isteyebilir. Bu pencereyi onaylamak diskin başına yeni bölüm bilgisi yazar ve RAID meta verisine zarar verebilir. NAS diskleri genellikle Linux tabanlı dosya sistemleri (ext4, Btrfs) kullandığı için Windows'ta okunamaz görünmeleri normaldir.

Kesinlikle yapılmaması gerekenler

Arızalı birimde rebuild başlatmak veya bir diski zorla çevrimiçi yapmak
Diskleri başlatmak (initialize) veya formatlamak
Dizi üzerinde ya da tek tek diskler üzerinde CHKDSK, fsck veya benzeri onarım araçları çalıştırmak
Diskleri farklı sırayla takmak veya başka bir NAS'a rastgele yerleştirmek
Tıklayan bir diski defalarca çalıştırmak ya da diski kendiniz açmak
Arızalı birime yeni veri yazmak, uygulama kurmak

NAS verilerini kendiniz kurtarmaya çalışmak neden riskli?

NAS kurtarma, tek bir diskten dosya kurtarmaktan çok daha karmaşıktır; çünkü veri parçaları birden fazla diske belirli bir düzenle dağıtılmıştır. Bu düzeni bilmeden yapılan her müdahale meta veriyi değiştirebilir.

RAID parametreleri: RAID 0, 5, 6, 10, Synology SHR veya RAID-Z gibi yapılarda disk sırası, blok boyutu (stripe size) ve eşlik (parity) dağılımı bilinmeden veri anlamlı bir bütün oluşturmaz. Tek bir diske çalıştırılan kurtarma programları genellikle parçalanmış, açılmayan dosyalar üretir.
Üzerine yazma riski: Yanlış başlatılan bir rebuild, zayıf disklerden yoğun okuma yapar ve bazen ikinci bir diskin tamamen bozulmasına neden olur. Onarım araçları da kritik meta veriyi kalıcı olarak değiştirebilir.
Birden fazla arıza noktası: Sorun aynı anda hem bir diskte hem de yapılandırmada olabilir. Yanlış teşhis, yanlış müdahaleyi getirir.
Fiziksel hasar: Kafası bozulmuş bir disk her çalıştırıldığında plaka yüzeyini daha çok çizebilir. Temiz oda dışında açılan diske giren toz ise kalıcı hasar bırakır.

NAS'tan çıkarılmış 8TB'lık bir disk ve boş yuvalı cihaz

Tıklama sesi yapan NAS diskinden veri kurtarılabilir mi?

Tıklama sesi yapan bir NAS diskindeki veri çoğu zaman kaybolmuş değildir, ancak ciddi risk altındadır. Ses genellikle okuma-yazma kafalarının arızalandığını gösterir. Cihazı hemen kapatmak, plakaların zarar görmesini önlemenin en etkili yoludur.

Bu tür disklerde temiz odada kafa grubu değişimi (head stack replacement) yapılır. Bunun için uyumlu bir donör diskin parçaları kullanılır. Disk okunabilir hale geldikten sonra imajı alınır ve diğer disklerin imajlarıyla birlikte RAID dizisi sanal olarak yeniden kurulur. Başarı, plakaların durumuna ve hasarın derecesine bağlıdır.

Arızalı NAS'tan veri nasıl kurtarılır?

Profesyonel NAS veri kurtarma, her diskin ayrı ayrı imajının alınması ve RAID dizisinin bu imajlar üzerinde sanal olarak yeniden kurulmasıyla yapılır. Orijinal disklere hiçbir aşamada yazma yapılmaz. PITS Global Veri Kurtarma Hizmetleri'nde süreç şu sırayla ilerler:

Ön analiz ve teşhis: Arıza belirtileri, NAS modeli, RAID seviyesi ve disk sayısı kayıt altına alınır. Her disk, zarar vermeyen yöntemlerle tek tek incelenir.
Bulguların paylaşılması: Arızanın türü ve önerilen işlemler size bildirilir, onayınız alınmadan ilerlenmez.
Fiziksel onarım: Gerekiyorsa arızalı diskler sertifikalı temiz oda laboratuvarımızda açılır. Kafa, PCB veya firmware (servis alanı) sorunları PC-3000 Express gibi donanımlarla giderilir.
Kontrollü imaj alma (imaging): Her diskin sektör sektör kopyası DeepSpar Disk Imager ile alınır. Bu cihaz zayıf disklerde okuma hızını ve denemeleri kontrol ederek diski yormadan en fazla veriyi çıkarmaya yardımcı olur.
RAID yeniden yapılandırma: İmajlar üzerinde disk sırası, blok boyutu ve eşlik düzeni tespit edilir; dizi sanal olarak yeniden kurulur. Ardından dosya sistemi ACE Lab Data Extractor gibi araçlarla yeniden yapılandırılır ve dosya listesi sizinle doğrulanır.
Teslim: Kurtarılan veriler yeni bir depolama ortamına aktarılarak teslim edilir.

Sürecin her adımını veri kurtarma süreci sayfamızda, RAID'e özel ayrıntıları ise RAID veri kurtarma hizmetimizde bulabilirsiniz.

Laboratuvardan not: Bize ulaşan NAS cihazlarında en çok zorlandığımız durum, arızadan sonra yapılan iyi niyetli müdahalelerdir. Bir disk değiştirilip rebuild başlatılmış, ardından ikinci disk de hata vermişse dizinin kurtarılması çok daha karmaşık hale gelir. İlk uyarıda durmak, işin büyük kısmını kolaylaştırır.

Dört diskli bir NAS dizisine ait kızaklı Seagate diskler

Ne zaman profesyonel yardım almalısınız?

Basit ağ ve güç kontrolleri sorunu çözmediyse veya aşağıdaki durumlardan biri varsa NAS'ı kapatıp uzmana danışmanız gerekir:

Birim "crashed" durumunda veya cihaz diskleri başlatmayı istiyor.
Birden fazla disk aynı anda hata veriyor.
Disklerden tıklama, sürtünme veya bip sesi geliyor.
Elektrik dalgalanması, yanık kokusu, sıvı teması veya düşme yaşandı.
Rebuild yarıda kaldı ya da başarısız oldu.
NAS'taki veriler iş açısından kritik ve güncel bir yedeğiniz yok.

Kişisel veri içeren şirket NAS'larında, verilerin kimin elinde ve nasıl işlendiği de önemlidir. Verileriniz laboratuvarımızda gizlilik ilkesiyle ve 6698 sayılı KVKK'ya uygun şekilde işlenir. Ayrıntılar için NAS veri kurtarma hizmetimizi inceleyebilirsiniz.

Önemli Noktalar

NAS arızasında veriler çoğunlukla disklerin üzerinde durur; asıl risk, arızadan sonraki yanlış müdahalelerdir.
"Degraded" uyarısında önce önemli verileri kopyalayın; rebuild'i diskleri tanımadan başlatmayın.
"Crashed" birimde ve başlatma isteğinde hiçbir işlemi onaylamayın, cihazı kapatın.
Disklerin yuva sırasını mutlaka not edin ve fotoğraflayın.
Tıklama veya sürtünme sesi duyduğunuzda cihazı hemen kapatın, tekrar açmayın.
Profesyonel kurtarmada her diskin imajı alınır ve RAID dizisi orijinal disklere dokunulmadan sanal olarak kurulur.

NAS'ınız için uzman desteği alın

PITS Global Veri Kurtarma Hizmetleri, ABD merkezli PITS Global Data Recovery Services'in Türkiye şubesidir ve 3 kıtada 7 şubeden oluşan global ağın deneyimini Ataşehir, İstanbul'daki ISO sertifikalı temiz oda laboratuvarına taşır. İstanbul, Ankara, İzmir, Antalya, Bursa, Gaziantep ve Samsun şubelerimiz aracılığıyla cihazınızı bize ulaştırabilirsiniz; kargo ücretsizdir ve veri kurtarılamazsa ücret alınmaz. Bize (0342) 255 02 50 numarasından ulaşabilir veya fiyat teklifi formunu doldurabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

NAS birden fazla disk arızasında veriler kurtarılabilir mi?

Çoğu durumda evet. RAID 5'te iki diskin bozulması gibi, dizinin tasarım toleransını aşan arızalarda bile veri kurtarmak çoğu zaman mümkündür. Önce arızalı diskler gerekiyorsa temiz odada onarılır, sonra tüm disklerin imajı alınır. Dizi bu imajlar üzerinde eşlik bilgisi kullanılarak yeniden kurulur. Sonuç, disklerin hasar derecesine ve arızadan sonra yapılan işlemlere bağlıdır.

Synology veya QNAP cihazım diskleri başlatmamı istiyor, onaylamalı mıyım?

Verilere ihtiyacınız varsa kesinlikle onaylamayın. Başlatma (initialize) işlemi diskleri yeni kurulmuş gibi hazırlar ve mevcut yapılandırmayı siler. Bu uyarı genellikle ciddi yapılandırma kaybı, sistem bölümünün bozulması veya disklerin yanlış takılması sonrasında görülür. İşlemi iptal edip cihazı kapatmanız ve bir veri kurtarma uzmanına danışmanız en güvenli yoldur.

NAS veri kurtarma ne kadar sürer?

Süre; disk sayısına, kapasitelere, RAID yapısının karmaşıklığına ve arızanın türüne göre büyük farklılık gösterir. Sadece mantıksal sorun olan dizilerde süreç daha kısa olabilir. Birden fazla diskte fiziksel arıza varsa her diskin onarımı ve imajının alınması zaman alır. Kesin süre, diskler incelendikten sonra arızanın kapsamına göre size bildirilir.

NAS diskini Windows bilgisayara takarak dosyalarımı alabilir miyim?

Genellikle hayır. NAS diskleri çoğunlukla ext4 veya Btrfs gibi Linux dosya sistemleri ve RAID yapısıyla biçimlendirilir; bu yüzden Windows'ta okunamaz görünürler. Ayrıca Disk Yönetimi diski başlatmayı önerebilir ve bunu onaylamak meta veriye zarar verir. Çok diskli dizilerde tek bir disk de verinin yalnızca bir parçasını içerir.

NAS arızası sonrası ilk olarak ne yapmalıyım?

Disklerden ses geliyorsa, birden fazla disk hata veriyorsa veya birim çökmüş görünüyorsa cihazı düzgünce kapatın. Disklerin yuva sırasını not edip fotoğraflayın. Tekrar tekrar yeniden başlatmayın, onarım araçları çalıştırmayın, diskleri rastgele değiştirmeyin ve rebuild başlatmayın. Ardından bir veri kurtarma uzmanından destek alın.

Seagate Harici Disk Veri Kurtarma: Düşen One Touch Vakası

Kısa cevap: Düştükten sonra tıklayan ve bilgisayarda görünmeyen bir Seagate harici diskteki veriler çoğu durumda kurtarılabilir. Bunun şartı diski hemen kapatmanız ve tekrar çalıştırmamanızdır. Hasarlı okuma-yazma kafaları temiz odada donör parçalarla değiştirilir. Ardından firmware sorunları giderilir ve diskin kontrollü imajı alınır.

Seagate One Touch gibi taşınabilir diskler küçük ve hafiftir, bu yüzden her yere götürülür. Aynı nedenle masadan düşmeye ya da çantada sarsılmaya da çok açıktır. Bu yazıda PITS Global laboratuvarlarına gelen gerçek bir Seagate harici disk veri kurtarma vakasını anlatıyoruz. Arızanın nedenini, laboratuvarda yapılanları ve sizin benzer bir durumda atmanız gereken adımları adım adım ele alıyoruz.

Seagate One Touch: 2.5" HDD barındıran taşınabilir bir harici disk.

Düşen Seagate harici disk neden tıklar ve tanınmaz?

Düşen bir disk çoğunlukla okuma-yazma kafaları (head) zarar gördüğü için tıklar ve tanınmaz. Seagate One Touch'ın kasasında klasik, mekanik bir 2.5" hard disk bulunur. Bu diskte kafalar, dakikada binlerce devirle dönen plakaların (platter) yalnızca nanometreler üzerinde uçar.

Disk kapanırken kafalar park alanına çekilir. Taşınabilir disklerin çoğunda bu alan, plakanın kenarındaki küçük bir rampadır. Elektrik aniden kesilse bile dönmeye devam eden motor kısa süre elektrik üretir ve kafaları bu güvenli bölgeye taşır.

Disk çalışırken düşerse bu mekanizma işini yapamayabilir. Kafalar park alanını ıskalayabilir, park bölgesine sert çarpabilir ya da plakaya temas edebilir. Sonuç genellikle şu belirtilerdir:

Ritmik tıklama veya "tık-tık" sesleri
Diskin bilgisayarda hiç görünmemesi ya da görünüp açılmaması
Kopyalamanın çok yavaşlaması veya hata vermesi

Vaka: Dosya aktarımı sırasında düşen 1TB Seagate One Touch

Bu vakada disk, dosya aktarımı sürerken kullanıcının elinden düştü. 1TB kapasiteli Seagate One Touch USB 3.2 Gen 1 disk hemen tıklamaya başladı ve bilgisayar diski artık tanımadı. Kullanıcı internette araştırma yaptıktan sonra PITS Global'e ulaştı ve disk laboratuvara teslim edildi.

USB ile bağlı harici diskler, kopyalama sırasında düşmeye özellikle açıktır.

Teşhis: Temiz odada neler bulundu?

Disk, toz kontrollü ISO sertifikalı temiz oda (cleanroom) ortamında açılarak incelendi. Mühendislerin bulguları şunlardı:

Elektrik kesildiği anda kafalar plakalardan sert biçimde çekilmişti.
Park bölgesi darbe hasarı almıştı.
Kafalar fiziksel olarak bütündü ama hizası bozulmuştu ve çalışmıyordu.
Firmware, çok sayıda sektörde sağlama (checksum) tutarsızlığı işaretlemişti.

Bu tablo, hızlı müdahale gerektiğini gösteriyordu. Kullanıcıya bulgular, kurtarma olasılığı ve tahmini süre hakkında rapor sunuldu. İşleme ancak onay alındıktan sonra başlandı.

Kafa grubu değişimi (head stack replacement)

Hasarlı kafalar, uyumlu bir donör diskten alınan kafa grubuyla değiştirildi. Donör seçerken parça numarası ve firmware sürümünün eşleşmesi gerekir. Aksi hâlde yeni kafalar diski okuyamaz, hatta plakalara zarar verebilir.

Kafa grubu, özel çıkarma aletleriyle sökülüp yerine yenisi takıldı. Bu aşamada en küçük hizalama hatası kafaların plakaya değmesine ve verinin kalıcı olarak kaybolmasına yol açabilir. Bu yüzden işlem yalnızca sertifikalı cleanroom laboratuvarında yapılır.

Donör diskten alınan kafa grubu, hasarlı kafaların yerine takılır.

Kötü sektörler ve firmware onarımı

Yeni kafalarla disk okunabilir hâle geldi ama iş bitmedi. Sektör düzeyinde imaj alma (imaging) sırasında yeni sorunlar çıktı:

Bazı sektörlerde sağlama uyuşmazlıkları vardı.
Firmware, kararsız bölgeleri okunamaz olarak işaretlemişti.
Servis alanındaki (service area) çevirmen tablosu (translator) modülleri elle uyarlanmalıydı.

Uzmanlar kusur işleme algoritmalarını ayarladı ve kararsız sektörleri atlayarak okumaya devam etti. Çevirmen ve kusur tabloları yeniden oluşturuldu. Bu sayede kullanıcı verilerinin neredeyse tamamı kurtarıldı.

Laboratuvardan not: Kafa değişiminden sonra hedef, disk yeniden bozulmadan önce veriyi en hızlı ve en güvenli şekilde kopyalamaktır. Bu yüzden önce okunması kolay alanlar alınır, zorlu kötü sektörlere (bad sector) sonra dönülür. Orijinal diske hiçbir zaman yazılmaz.

Doğrulama ve teslim

Kurtarılan dosyalar yeni ve sağlam bir harici diske aktarıldı. Klasör yapısı, dosya bütünlüğü ve meta veriler kontrol edildi. Kullanıcı dosyaları önceden gördü, onay verdi ve disk kendisine güvenli şekilde gönderildi.

Diskiniz düştüyse ilk ne yapmalısınız?

Düşen bir disk tıklıyor veya tanınmıyorsa hemen fişini çekin ve tekrar çalıştırmayın. Hasarlı kafalarla her açılış, plakaların çizilme riskini artırır. Plaka yüzeyi zarar görürse kurtarılabilecek veri azalır.

Belirti	Olası neden	Ne yapmalı	Ne yapmamalı
Düşmeden sonra tıklama sesi	Kafa hasarı veya hizasızlık	Diski hemen çıkarın, uzmana danışın	Tekrar tekrar takıp çıkarmayın
Sürtünme, cızırtı sesi	Kafanın plakaya temas etmesi	Saniyeler içinde kapatın	"Bir kez daha deneyeyim" demeyin
Ses yok, ışık yanıyor, disk dönmüyor	Motor sıkışması (stiction) veya elektronik kart (PCB) sorunu	Kablo ve portu bir kez kontrol edin	Kasayı açmayın, diski sallamayın
Disk görünüyor ama çok yavaş, hata veriyor	Kötü sektörler, zayıflayan kafalar	Kopyalamayı durdurun, profesyonel imaj aldırın	CHKDSK veya "Diski onar" çalıştırmayın
"Biçimlendirmeniz gerekiyor" uyarısı	Okuma hatası veya dosya sistemi hasarı	"İptal"e tıklayın	Biçimlendirmeyi kabul etmeyin

Evde güvenle yapabilecekleriniz

Disk ses çıkarmıyorsa ve düşme sonrası belirgin bir mekanik belirti yoksa yalnızca şu basit kontrolleri yapın:

Farklı bir USB kablo ve farklı bir USB portu deneyin; USB çoklayıcı kullanmayın.
Diski başka bir bilgisayara bir kez bağlayın.
Windows'ta Başlat'a sağ tıklayıp Disk Yönetimi'ni açın; diskin listede görünüp görünmediğine bakın. Mac'te Disk İzlencesi'nde kontrol edin, ama İlk Yardım'ı çalıştırmayın.
Herhangi bir ses, ısınma veya yanık kokusu fark ederseniz denemeyi orada bırakın.

Ayrıntılı kontroller için harici disk görünmüyorsa Windows'ta güvenli kontrol rehberimize göz atabilirsiniz.

Kesinlikle yapmamanız gerekenler

Kasayı açıp diski çıkarmayın; toz plakalara kalıcı zarar verebilir.
Diski dondurucuya koymayın, vurmayın veya sallamayın.
Başka bir diskin elektronik kartını takmayın; kart üzerindeki diske özel veriler (ROM, adaptif parametreler) eşleşmez.
Veri kurtarma programlarıyla tıklayan bir diski taramayın; tarama kafalara ek yük bindirir.
Diski biçimlendirmeyin ve üzerine yeni veri yazmayın.

Laboratuvardan not: Düşen disklerde kurtarma şansını en çok etkileyen şey, düşmeden sonra diskin ne kadar süre çalıştırıldığıdır. Hemen kapatılan diskte plakalar genellikle daha temiz kalır.

Ne zaman profesyonel yardım almalısınız?

Disk düştükten sonra ses çıkarıyor, dönmüyor ya da tanınmıyorsa profesyonel yardım gerekir. Bu belirtiler fiziksel arızaya işaret eder ve hiçbir yazılım fiziksel hasarı onaramaz. Veriler sizin için önemliyse deneme yanılma yapmak yerine diski olduğu gibi bir uzmana ulaştırın.

PITS Global Veri Kurtarma Hizmetleri'nde süreç belli bir sırayla ilerler. Önce ücretsiz analizle arıza teşhis edilir ve bulgular onayınıza sunulur. Gerekirse temiz odada kafa değişimi gibi fiziksel onarım yapılır. Ardından orijinal diske yazmadan kontrollü imaj alınır; bu aşamada DeepSpar Disk Imager gibi zayıf disklerden kontrollü okuma yapan cihazlar kullanılır. Firmware ve servis alanı sorunları PC-3000 sistemleriyle ele alınır. Veriler imaj üzerinden kurtarılır, dosya listesi sizinle doğrulanır ve yeni bir ortama aktarılarak teslim edilir. Ayrıntılar için veri kurtarma süreci sayfamıza bakabilirsiniz.

Açılması gereken diskler temiz odada mikroskop altında incelenir.

Benzer düşme senaryolarının diğer markalardaki karşılığını düşürülen harici hard disk yazımızda okuyabilirsiniz. Tüm disk türleri için hizmet ayrıntıları hard disk veri kurtarma sayfamızda yer alıyor.

Önemli Noktalar

Seagate One Touch, içinde mekanik 2.5" HDD bulunan bir harici disktir; darbelere karşı hassastır.
Çalışırken düşen diskte en sık hasar, okuma-yazma kafaları ve park bölgesinde görülür.
Tıklama veya sürtünme sesi duyarsanız diski hemen kapatın, tekrar çalıştırmayın.
Kafa değişimi uyumlu bir donör disk ve temiz oda ortamı gerektirir.
Kafa değişimi sonrası firmware ve çevirmen tablosu onarımı da gerekebilir.
Kurtarma garantisi verilemez; sonuç hasarın türüne ve derecesine bağlıdır.

Seagate diskiniz için bize ulaşın

Seagate harici diskiniz düştükten sonra ses çıkarıyor veya tanınmıyorsa onu daha fazla çalıştırmadan bize ulaşın. Diskler İstanbul Ataşehir'deki merkez laboratuvarımızda incelenir. Ankara, İzmir, Antalya, Bursa, Gaziantep ve Samsun şubelerimize teslim edebilir ya da ücretsiz kargo ile gönderebilirsiniz. Veri kurtarılamazsa ücret alınmaz. Bilgi için (0342) 255 02 50 numarasını arayabilir ya da fiyat teklifi formunu doldurabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Seagate harici disk düştü ama hâlâ çalışıyor, verilerimi yedeklemeli miyim?

Evet, disk sorunsuz görünse bile önemli dosyalarınızı hemen başka bir ortama kopyalayın. Darbe, kafalarda veya park bölgesinde hemen fark edilmeyen hasar bırakabilir ve belirtiler sonradan ortaya çıkabilir. Kopyalama sırasında yavaşlama, takılma veya yeni bir ses fark ederseniz işlemi durdurun ve diski bir uzmana değerlendirtin.

Tıklayan Seagate diskten veri kurtarma programıyla dosya alabilir miyim?

Tıklayan bir diskte kurtarma programı kullanmanız önerilmez. Tıklama genellikle kafa arızasına işaret eder ve yazılım bu fiziksel sorunu çözemez. Tarama işlemi diski uzun süre çalıştırdığı için kafaların plakalara zarar verme riskini artırır. Bu durumda diski kapatıp temiz oda ortamı olan bir laboratuvara ulaştırmak daha güvenlidir.

Seagate One Touch diskin kasasını açıp içindeki diski başka kutuya takmak işe yarar mı?

Sorun yalnızca USB kartı veya kablodaysa bazen işe yarayabilir, ancak düşme sonrası tıklama varsa sorun diskin kendisindedir. Ayrıca bazı harici disklerde USB bağlantısı doğrudan diskin kartına entegre olabilir ya da donanımsal şifreleme bulunabilir. Kasayı açmak yeni hasarlara yol açabileceği için önemli verilerde bu işlemi bir uzmana bırakmak daha doğrudur.

Donör disk nedir, neden aynı model disk gerekiyor?

Donör disk, arızalı diskin hasarlı parçalarını değiştirmek için kullanılan uyumlu bir yedek disktir. Okuma-yazma kafaları diske özel ayarlarla çalıştığından donörün model, parça numarası ve firmware sürümü gibi özelliklerinin eşleşmesi gerekir. Uyumsuz kafalar diski okuyamaz ve plakalara zarar verebilir. Bu nedenle donör seçimi kurtarmanın kritik aşamalarından biridir.

Düşen bir diskteki verilerin kurtarılması kaç gün sürer?

Süre arızanın türüne göre değişir. Yalnızca kafa değişimi gereken bir diskle, plakası çizilmiş ve firmware onarımı da gerektiren bir disk arasında büyük fark olabilir. Uygun donör diskin bulunması da süreyi etkiler. Net süre, analiz sonrasında bulgularla birlikte size bildirilir ve işlem onayınızla başlar.

LaCie NAS Veri Kurtarma: RAID 5 Çoklu Disk Arızası Vakası

Kısa cevap: RAID 5 kurulu bir LaCie NAS tamamen erişilemez hâle geldiğinde bile veriler çoğu zaman hâlâ disklerin üzerindedir. Cihazı kapatın, disklerin sırasını not edin. Yeniden oluşturma (rebuild), format ya da onarım aracı çalıştırmayın. Profesyonel LaCie NAS veri kurtarma, her diskin imajını alıp diziyi sanal olarak yeniden kurarak yapılır.

LaCie NAS kullanan birçok ekip RAID 5'e güvenir. Bir disk bozulursa sistemin çalışmaya devam edeceğini bilirler. Ancak bu koruma tek bir arızaya kadar geçerlidir. Dizi "degraded" (bozulmuş) durumdayken ikinci bir sorun çıkarsa paylaşılan klasörler birkaç dakika içinde kaybolabilir. Bu yazıda LaCie NAS veri kurtarma konusunu PITS Global laboratuvarlarında çözülen gerçek bir vaka üzerinden anlatıyoruz. Belirtileri nasıl tanıyacağınızı, ilk saatlerde neler yapmanız gerektiğini ve profesyonel sürecin nasıl ilerlediğini bulacaksınız.

LaCie kutusundan çıkarılan disk; yuva sırası kurtarma için önemlidir.

RAID 5 kurulu LaCie NAS neden tamamen erişilemez hâle gelir?

RAID 5 yalnızca tek bir diskin kaybını tolere eder. İkinci bir disk arızalanırsa ya da eşlik (parity) bilgisi tutarsızlaşırsa dizi kendini toparlayamaz. Bu noktada NAS birimi bağlayamaz (mount edemez).

RAID 5'te veriler şeritler (stripe) hâlinde disklere dağıtılır. Her şeridin bir de eşlik bloğu vardır. Bir disk eksildiğinde kayıp veri, kalan disklerden hesaplanarak okunur. Bu sırada tüm diskler daha yoğun çalışır. Zaten yaşlanmış veya kötü sektörleri (bad sector) olan bir disk bu yük altında okunamaz hâle gelebilir.

Sorunun ikinci kaynağı ani donmalar ve elektrik kesintileridir. Yazma işlemi yarıda kalırsa dosya sisteminin üst verisi (metadata) bozulabilir. Disklerin hepsi sağlam görünse bile klasörler açılmaz.

LaCie NAS arızasında hangi belirtiler neyi gösterir?

Belirtilerin çoğu, dizinin tek arızalı diskten çok yönlü bir soruna geçtiğini gösterir. Aşağıdaki tablo durumunuzu tanımanıza yardımcı olur.

Belirti	Olası anlamı	Ne yapmalı / ne yapmamalı
"RAID degraded" uyarısı	Bir disk diziden düşmüş, koruma kalmamış	Hemen güncel bir yedek alın. Yedek yoksa veya erişim sorunluysa kullanımı durdurun.
Dosya açarken donma, yavaşlama	Kalan disklerden birinde okuma sorunu olabilir	Kopyalamayı zorlamayın; NAS'ı düzgünce kapatın.
Paylaşılan klasörler ağda görünmüyor	Birim bağlanamıyor veya servisler duruyor	Tekrar tekrar yeniden başlatmayın.
Yeniden başlatma sonrası birim yok	Dizi tutarsız, ikinci arıza veya metadata hasarı	Rebuild, başlatma (initialize) ya da format önerilerini onaylamayın.
Disklerden tık, sürtünme sesi	Mekanik arıza (okuma-yazma kafası vb.)	Cihazı hemen kapatın ve çalıştırmayın.

Tek tek disk belirtilerini daha ayrıntılı görmek isterseniz hard disk arıza belirtileri rehberimize göz atabilirsiniz.

Vaka: Ajansın LaCie NAS'ı nasıl çöktü?

Bu vakada küçük bir kreatif ajansın RAID 5 kurulu LaCie NAS'ı, tek disk uyarısından tamamen erişilemez duruma geçti. Vaka PITS Global laboratuvar ağında ele alındı.

Sorun

Ajans; aktif müşteri projelerini, medya arşivini ve ortak çalışma dosyalarını bu NAS'ta tutuyordu. Tasarım, kurgu ve proje yönetimi ekipleri aynı anda cihaza erişiyordu. Güncel bir yedek yoktu.

Süreç bir "degraded" uyarısıyla başladı. Ardından erişim sırasında donmalar, paylaşılan klasörlerin ağdan kaybolması ve dizi tutarsızlığı hataları geldi. Yeniden başlatmadan sonra NAS birimi hiç bağlamadı. Teslim tarihleri riske girdi, ekip çalışamaz hâle geldi.

Kızaklarıyla çıkarılmış iki Seagate Barracuda disk; her biri ayrı incelenir.

Teşhis

Tablo tek bir arızayı değil, birden fazla sorunu gösteriyordu. Bir disk diziden düşmüştü. İkinci bir istikrarsızlık noktası, ister başka bir disk ister eşlik tutarsızlığı olsun, RAID 5'in yedekliliğini fiilen ortadan kaldırmıştı. Donmalar sırasında dosya sisteminin üst verisi de zarar görmüştü.

Laboratuvarda yapılanlar ve nedenleri

LaCie donanımı devre dışı bırakıldı. Diskler NAS'ın kendi denetleyicisinde çalıştırılmadı. Böylece cihazın otomatik onarım veya senkronizasyon girişimleri engellendi.
Her diskin sektör düzeyinde imajı alındı (imaging). Özel donanımla, hasarlı alanların etrafından dolaşarak ve mekanik parçaları zorlamadan bit bit kopya çıkarıldı. Orijinal disklere hiçbir şey yazılmadı.
Dizi sanal olarak yeniden kuruldu. Kopyalar üzerinde şerit boyutu (stripe size), disk sırası ve eşlik dönüşü (parity rotation) elle belirlendi.
Dosya sistemi onarıldı. Donmaların yol açtığı metadata tutarsızlıkları giderildi ve klasör yapısı yeniden görünür hâle geldi.

Sonuç ve ders

Verilerin yaklaşık %97'si kurtarıldı. Aktif proje dosyaları, medya ve tasarım arşivleri ile ortak belgeler geri alındı. Klasör yapısı sağlamdı ve dosyalar doğrudan kullanılabilir durumdaydı. Ajans işleri sıfırdan yeniden üretmek zorunda kalmadı.

Okur için ders şudur: İlk RAID uyarısında sistemi kullanmayı bırakmak ve rebuild denemesinden kaçınmak, kurtarılabilir veri miktarını doğrudan etkiler. Benzer bir dizinin rebuild sonrası çöküşünü RAID 5 rebuild hatası vakamızda ayrıca anlattık.

RAID 5 bozulduğunda ilk saatlerde ne yapmalısınız?

İlk iş, mevcut durumu dondurmaktır. Disklerdeki veriyi değiştirebilecek her işlem kurtarmayı zorlaştırır.

Yönetim panelindeki hata mesajlarının ekran görüntüsünü veya fotoğrafını alın.
Panelde görünüyorsa RAID seviyesi, disk sayısı ve kapasite bilgisini not edin.
NAS'ı yönetim panelinden veya güç düğmesinden düzgünce kapatın.
Diskleri çıkarmanız gerekirse her birini yuva numarasıyla (1, 2, 3…) etiketleyin.
Diskleri darbeden korunacak şekilde ayrı ayrı paketleyin.
Veriler önemliyse başka bir deneme yapmadan profesyonel değerlendirme isteyin.

Yapılmaması gerekenler

Diziyi yeniden oluşturmak (rebuild) veya yeni disk takıp senkronizasyon başlatmak
NAS'ı defalarca yeniden başlatmak
Hata çıktıktan sonra cihaza dosya yazmaya devam etmek
Fiziksel sorun belirtisi olan dizide kurtarma programı çalıştırmak
Diskleri sırasını not etmeden çıkarmak veya yer değiştirmek
Diskleri bilgisayara takıp Windows'un "Diski başlat" ya da "Biçimlendir" önerisini onaylamak
Herhangi bir diski kendiniz açmak

Laboratuvardan not: Rebuild, eksik diskin içeriğini kalan disklerdeki eşlik bilgisinden hesaplayıp yeni diske yazar. Disk sırası yanlışsa veya kalan disklerden biri zayıfsa yanlış veri eşlik bloklarının üzerine yazılır. Bu yazma geri alınamaz. Bu yüzden biz hiçbir zaman orijinal diskler üzerinde rebuild yapmayız. Tüm işlemler imajlar üzerinde yürütülür.

Kurtarma programları RAID 5'i neden kurtaramaz?

Yazılımlar yalnızca mantıksal sorunlarla başa çıkabilir; fiziksel disk arızası ve dizi tutarsızlığı bir arada olduğunda güvenli değildir. Program, zayıf bir diski saatlerce okumaya zorlar. Bu da yüzey hasarını büyütebilir.

Ayrıca yazılımlar genellikle disklerin sağlam olduğunu varsayar. Okunamayan sektörleri atlayınca şerit hesapları bozulur ve dosyalar eksik veya hatalı çıkar. Her başarısız deneme diskleri biraz daha yıpratır.

Ne zaman profesyonel yardım almalısınız?

Aşağıdakilerden biri geçerliyse kendi denemelerinizi durdurmanızı öneririz:

Birden fazla disk hata veriyor veya dizi "inactive / failed" görünüyor.
Disklerden tık, vızıltı ya da sürtünme sesi geliyor.
NAS birim bağlamıyor ve güncel yedeğiniz yok.
Rebuild başladı ve yarıda kaldı.
Veriler iş için kritik veya müşterilere ait.

Müşteri dosyaları kişisel veri içerebilir. Bu nedenle kurtarma sürecinde gizlilik de önemlidir. PITS Global Veri Kurtarma Hizmetleri verileri gizlilik ilkesiyle ve 6698 sayılı KVKK'ya uygun şekilde işler.

LaCie NAS veri kurtarma süreci laboratuvarda nasıl ilerler?

Süreç, orijinal disklere hiç yazmadan, kopyalar üzerinde çalışma prensibine dayanır. NAS veri kurtarma işlerinde şu sırayı izleriz:

Ön analiz ve teşhis: Her disk PC-3000 Express gibi cihazlarla tek tek incelenir. Mekanik, elektronik ve firmware durumu belirlenir.
Bilgilendirme ve onay: Bulgular size anlatılır, onayınız alınır.
Gerekirse fiziksel onarım: Kafa arızası olan diskte, sertifikalı temiz oda (cleanroom) ortamında donör diskten kafa grubu değişimi (head stack replacement) yapılır.
Kontrollü imaj alma: DeepSpar Disk Imager ile zayıf disklerden bile kontrollü kopya çıkarılır.
RAID yeniden yapılandırma: İmajlar üzerinde disk sırası, şerit boyutu ve eşlik düzeni bulunur; dosya sistemi (örneğin ext4) yeniden oluşturulur. Dosya listesini sizinle doğrularız.
Teslim: Veriler yeni ve sağlam bir ortama aktarılır.

RAID yapılarına özel ayrıntılar için RAID veri kurtarma sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Disklerin alt yüzü: elektronik kart ve SATA bağlantıları görünüyor.

Önemli Noktalar

RAID 5 yalnızca tek disk arızasını tolere eder; degraded durum bir uyarıdır, güvence değil.
İkinci bir disk sorunu veya eşlik tutarsızlığı tüm diziyi erişilemez yapabilir.
İlk uyarıda yedek alın; erişim sorunluysa NAS'ı kapatın.
Rebuild, format, başlatma ve tekrarlı yeniden başlatmadan kaçının.
Diskleri çıkarırsanız yuva sırasını mutlaka etiketleyin.
Profesyonel kurtarma, imajlar üzerinde sanal dizi kurularak yapılır; vakadaki ajansın verilerinin yaklaşık %97'si bu yolla kurtarıldı.

LaCie NAS'ınız için destek alın

RAID 5 kurulu LaCie NAS'ınız birim bağlamıyorsa veya "degraded" uyarısı veriyorsa cihazı kapatıp bize ulaşın. PITS Global Veri Kurtarma Hizmetleri, İstanbul Ataşehir'deki ISO sertifikalı temiz oda laboratuvarında çalışır. İstanbul, Ankara, İzmir, Antalya, Bursa, Gaziantep ve Samsun şubelerimizden destek alabilir, ücretsiz kargo ile cihazınızı gönderebilirsiniz. Ücretsiz analiz sunuyoruz; veri kurtarılamazsa ücret alınmaz. Gaziantep şubemize (0342) 255 02 50 numarasından ulaşabilir veya fiyat teklifi formunu doldurabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

RAID 5'te iki disk bozulursa veriler tamamen kaybolur mu?

Hayır, çoğu durumda kaybolmaz. RAID 5 standart çalışmada yalnızca bir disk arızasını tolere eder. Ancak "ölü" görünen diskler çoğu zaman kısmen okunabilir. Laboratuvarda her diskin kontrollü imajı alınır ve dizi bu kopyalar üzerinde yeniden kurulur. Başarı, disklerdeki fiziksel hasarın derecesine bağlıdır ve önceden garanti edilemez.

LaCie NAS'taki diskleri başka bir NAS'a takarsam verilerime ulaşabilir miyim?

Önerilmez. Farklı bir cihaz diskleri tanımayabilir veya diziyi kendi yapısına göre yeniden başlatmayı önerebilir. Bu işlem eşlik bilgisinin ve üst verinin üzerine yazabilir. Diskler zayıfsa okuma denemeleri hasarı da büyütür. Veriler önemliyse diskleri olduğu gibi, yuva sıraları etiketli şekilde profesyonel değerlendirmeye göndermek daha güvenlidir.

NAS'taki disk sırasını karıştırdım, veriler kurtarılabilir mi?

Evet, genellikle kurtarılabilir. Diskler yalnızca çıkarılıp yerleri değiştirildiyse veri değişmez. Laboratuvarda disk sırası, şerit boyutu ve eşlik düzeni imajlar üzerinde analizle bulunur. Asıl risk, karışık sırayla rebuild veya başlatma yapılmasıdır. Böyle bir işlem yapıldıysa bunu analiz öncesinde mutlaka belirtin.

Degraded uyarısı veren NAS'ı kullanmaya devam edebilir miyim?

Kısa süreli, sadece yedek almak için kullanmak makuldür. Dizi bu durumda artık hiçbir yedekliliğe sahip değildir ve kalan disklerden biri arızalanırsa erişim tamamen kesilebilir. Donma, yavaşlama veya anormal ses varsa kopyalamayı bırakıp cihazı kapatın. Güncel bir yedeğiniz yoksa disk değiştirmeden önce uzman görüşü alın.

LaCie NAS veri kurtarma ne kadar sürer?

Süre; disk sayısına, kapasiteye ve disklerde fiziksel arıza olup olmamasına göre değişir. Sağlam disklerden imaj almak daha hızlıdır. Kafa değişimi gereken veya kötü sektörlü diskler ise yavaş ve kontrollü okunur. Kesin süre, ön analizden sonra bulgularla birlikte size bildirilir.

RAID 5 Veri Kurtarma: Disk Değişimi Sonrası Çöken Dizi Vakası

Kısa cevap: Çöken bir RAID 5 dizisinden veri kurtarmak çoğu durumda mümkündür. Bunun şartı, dizinin üzerine yeni işlem yapılmamasıdır. Sistemi kapatın, disklerin sırasını not edin ve yeniden oluşturma (rebuild), başlatma (initialize) ya da formatlama yapmayın. Uzmanlar her diskin imajını alır, diziyi sanal olarak yeniden kurar ve verileri imaj üzerinden çıkarır.

RAID 5, işletmelerde ve ev ofislerinde en sık kullanılan disk dizisi yapılarından biridir. Tek bir disk arızalandığında çalışmaya devam eder. Bu yüzden birçok kullanıcı onu yedek gibi görür. Oysa ikinci bir sorun çıktığında, özellikle disk değişimi sırasında yapılan bir hatada, dizi bütünüyle erişilemez hâle gelebilir. Bu yazıda RAID 5 veri kurtarma sürecini, PITS Global laboratuvarlarında ele alınan gerçek bir vaka üzerinden anlatıyoruz. Ayrıca evde yapabileceklerinizi ve neyi kesinlikle yapmamanız gerektiğini açıkça sıralıyoruz.

Dört diskli bir NAS; disk değişimi en riskli anlardan biridir.

RAID 5 nasıl çalışır ve neden tek disk arızasına dayanır?

RAID 5, verileri parçalara bölerek en az üç diske dağıtır ve her şerit için bir eşlik (parity) bloğu hesaplar. Bir disk bozulduğunda eksik veri, kalan disklerdeki veri ve eşlik bilgisinden yeniden hesaplanır. Bu sayede dizi tek disk kaybında çalışmaya devam eder.

Bu yapının üç kritik bileşeni vardır:

Şeritleme (striping): Veri, belirli boyuttaki bloklar hâlinde disklere sırayla yazılır.
Dağıtılmış eşlik (distributed parity): Eşlik blokları tek diskte değil, tüm disklere dönüşümlü olarak yerleşir.
Dizi bilgisi (metadata): Disk sırası, blok boyutu ve eşliğin dönüş düzeni denetleyicide veya disklerde saklanır.

Bu bilgilerden biri bozulduğunda veriler disklerde dursa bile sistem onları doğru biçimde birleştiremez. Kurtarma işinin özü de bu düzeni yeniden bulmaktır.

RAID 5 dizileri neden çöker?

RAID 5 çoğunlukla tek bir arızadan değil, ilk arızanın ardından gelen ikinci bir sorundan dolayı çöker. Dizi “bozulmuş” (degraded) durumdayken artık hiçbir yedekliği kalmaz. Bu anda yaşanan her ek sorun veriyi erişilemez hâle getirebilir.

İkinci disk arızası: İlk disk değiştirilip rebuild tamamlanmadan ikinci bir disk bozulursa dizi çöker.
Rebuild sırasında okunamayan sektörler: Yeniden oluşturma, kalan disklerin tamamının baştan sona okunmasını gerektirir. Sağlam görünen bir diskteki kötü sektörler (bad sector) bu aşamada ortaya çıkabilir.
Kullanıcı hatası: Yanlış diski çıkarmak, diskleri farklı yuvalara takmak, diziyi yeniden başlatmak veya zorla rebuild yapmak mantıksal bozulmaya yol açar.
RAID denetleyici (controller) arızası: Denetleyici, dizi yapılandırmasını kaybedebilir veya disk sırasını yanlış yorumlayabilir.
Elektrik dalgalanması ve fiziksel hasar: Ani voltaj değişimleri disklerin elektronik kartlarına (PCB) ve okuma-yazma kafalarına zarar verebilir.

Sunucu içi: disk dizisini denetleyici kart ve kablolar yönetir.

RAID 5 arızası belirtileri: Hangi durumda ne yapmalısınız?

RAID 5 arızasının belirtisi, sorunun mantıksal mı fiziksel mi olduğunu anlamanıza yardım eder. Aşağıdaki tablo, sık karşılaşılan durumları ve güvenli tepkiyi özetler.

Belirti	Olası neden	Ne yapmalı	Ne yapmamalı
NAS/denetleyici “degraded” (bozulmuş) uyarısı veriyor	Bir disk arızalı veya diziden düşmüş	Önemli verilerin güncel yedeği yoksa sistemi düzgünce kapatıp uzmana danışın	Yoğun kullanım sürdürmeyin, rastgele disk çıkarmayın
Disk değiştirildi, rebuild başlamıyor veya yarıda kalıyor	Kalan disklerde okuma hatası, yapılandırma uyuşmazlığı	İşlemi durdurun, diskleri çıkarmadan önce sıralarını etiketleyin	Rebuild’i tekrar tekrar başlatmayın
Dosyalar görünüyor ama açılmıyor	Eşlik veya şerit tutarlılığı bozulmuş	Diziye yazmayı tamamen bırakın	Dosyaları kopyalamaya, onarmaya çalışmayın
Birim “offline” veya “başlatılmamış” görünüyor	Denetleyici dizi bilgisini kaybetmiş, birden fazla disk düşmüş	Sistemi kapatın, ekran görüntüsü alın	“Initialize”, “Create new array” veya formatlama seçmeyin
Disklerden tık, vızıltı veya sürtünme sesi	Kafa veya motor arızası	Cihazı hemen kapatın	Tekrar tekrar açıp kapatmayın, diski açmayın

RAID 5 bozulduğunda ilk ne yapmalısınız?

İlk hedefiniz durumu dondurmaktır: diziye yeni bir şey yazılmasını ve disklerin daha fazla yıpranmasını engellemek. Aşağıdaki adımlar veriye zarar vermeyen, güvenli adımlardır.

Yönetim ekranının fotoğrafını çekin. NAS arayüzündeki veya denetleyici ekranındaki disk durumlarını ve hata mesajlarını kaydedin.
Sistemi düzgünce kapatın. Disklerden ses geliyorsa beklemeden kapatın.
Disklerin sırasını not edin. Her diski çıkarmadan önce yuva numarasıyla etiketleyin. Çıkarılmış eski diski de atmayın ve etiketleyin.
Yapılandırma bilgilerini toplayın. RAID seviyesi, disk sayısı, cihaz modeli ve hatırladığınız ayarlar laboratuvarın işini hızlandırır.
Diskleri ayrı ayrı bilgisayara takmayın. Windows bu disklere “başlatma” önerebilir. Bu öneriyi kabul etmek disk üzerindeki RAID bilgisini bozar.

Kesinlikle yapılmaması gerekenler

Yeni bir dizi oluşturmak, diziyi yeniden başlatmak (reinitialize) veya formatlamak
Diskleri farklı yuvalara takmak ya da sırasını değiştirmek
Rebuild’i zorlamak veya başarısız rebuild’i defalarca denemek
CHKDSK, fsck veya “diski onar” gibi araçları birim üzerinde çalıştırmak
Deneme yanılma yapan kurtarma programlarını doğrudan orijinal disklerde kullanmak
Ses yapan bir diski açmak veya çalıştırmaya devam etmek

Laboratuvardan not: Çöken RAID dizilerinde en büyük kayıp çoğu zaman ilk arızadan değil, sonrasında yapılan iyi niyetli müdahalelerden gelir. Yanlış parametrelerle başlatılan bir rebuild, eşlik bloklarının üzerine yanlış veri yazar. Bu noktadan sonra her yeni deneme, kurtarılabilecek veri miktarını azaltır.